SAA YA UKOMBOZI NI SASA TUSINGOJE KESHO

Friday, November 10, 2006

Rescue us from HIV/AIDS-Maasai Community

Edison R,Ndyemalila

Since creation, the Maasai people have caved a niche for themselves. Be it mode of dressing or in social life, they stand out to be different. It is still not known to many the origin of the Maasai people. According to a book titled “The Last of the Maasai” written by Messer’s. Mohammed Amin, Duncan Willets and John Eames, said no one actually know where they came from. “Maasai came from either somewhere north along the Nile or maybe beyond further east”, the book said.
But the Falasha of Western Ethiopia said the Maasai are Jewish, a long tribe of Israel that speak Maa as their language. But on a different account, the Maasai people live in Southern Kenya and northern Tanzania along the Great Rift Valley on semi-arid and arid lands. They are semi-nomadic people who live under a communal system. The movement of livestock, which is the main occupation of the people, is based on seasonal rotation.
Apparently to sensitize the Maasai community a village that shares common boundary with Kenya on the dangers of HIV/AIDS disease’s, on October 2006 I and my Friends from Denmark and Uganda played host to Kimokiwa village in Monduri district, Arusha.
Mr. Brown ole-Suya, one of the board member’s of Afya Bora Mobile Service (Good Health is Long Life) and Maasai Women Development (NWEDO), a Non-governmental Organisation (NGO) earlier gave an overview of the Maasai people before the visit. He explained that NWEDO was basically formed to bring attention to gender issues, especially to liberate Maasai women from unnecessary suppression.
Afya Bora Mobile Service ole-Suya said came into existence in order to look into the problems of health care and hygiene and suggesting proper ways of tackling them. The group also advocates the use of modern health facilities available in clinics and medical centers for treatment of diseases, maternal and childcare and supports the government in banning female genital mutilation and promoting HIV/AIDS awareness.
On arrival to the village, School children who apparently were observing break time, milled around closely to catch glimpse of who the visitors were.
The women, dressed in their normal traditional attire with elongated ear lobs, hung with beaded and metal ornaments, form a major focus for jewellery for both Maasai men and women. It was reliably gathered that when they are very young, modern plugs are inserted to stretch the slit lobe. The men dressed in silk apparel (Shuka) flown over their shoulder, with swords around their waist like warriors had a long slimmed stick to support their walk.
I told the village representatives the purpose of the visit. With the aid of an interpreter, the chairman of the village, Mr. Kishil Nabok expressed that the visit came at the right time when they were almost thrown on crossroads in understanding how best to handle HIV/AIDS cases that has visited the community.
“We were informed about the visit and after our discussion we can go for our business”, the chairman said, adding that it was a wrong choice of season to visit the village because most men have gone out with their cattle’s.
Dominating the discussion was the issue of HIV/AIDS and the use of condom. The HIV/AIDS committee member, Naisiriria Noah accepted the fact that the disease exist in Kimokowa, which was first reported in the village in 1998 “Some of us become sick and die and nothing has been done about it because we don’t have testing centres. We have traditional nurses who attend to our pregnant women during delivery without wearing hand gloves. We are confused”, she lamented.
To reduce the effect of HIV/AIDS, the major problem Kimokowa villagers have is on how to address the issue of young men and women, relating positively to each other without having to defile themselves in matters of illicit sex. Restricting some social gathering (Esoto) and social afternoon gathering (eloip) is a major headache Narparakwo Ormunderei, women chairperson said. Another factor that has increased the spread of HIV/AIDS in the community was hinged on the fact that most young men travel to the cities in search of white collar jobs only to come back affected with the disease.
The villagers are gradually transforming from its archaic traditions of men exchanging their wife’s with visitors of Maasai origin and age grade groups. The chairman said there is now growing pressure on some Churches to preach against social norms and give support to fighting HIV/AIDS. “Expectation on how to overcome the disease is bleak because we are helpless. Whether we will be killed by it, we do not know”, the chairman who dressed in safari wear, with a swagger stick in his hand told journalists.
A lot of seminars on HIV/AIDS aimed at sensitizing the community have been held in various occasions. But the terms used by the organizers Nabak said were initially difficult for them to understand.
The traditional midwife leader, Norkishon Lelitonyi said that there have requested that gloves be provided them to enable practice safe delivery without contacting HIV/AIDS. The issue of condom use was also brought to the front burner during question time. Most of the village representatives did not deny the knowledge of knowing what it is, but argued that it is totally out of supply in their environment.
Questions were thrown back to some of us especial my friend from Uganda to explain how Uganda has adopted policies to control HIV/AIDS pandemic. The visitors were entertained with a special rendition from both the women and men before departure.
My am hereby requesting the Governments and an NGO’S to give support these two NGOs the Afya Bora Mobile Service (Good Health is Long Life) and Maasai Women Development (NWEDO)

Thursday, November 09, 2006

MH.RAIS KILIO HIKI CHA WANAFUNZI WA ELIMU YA JUU UMEKISIKIA?

Naanza kwa kumnukuu aliyakuwa Wazili wa Uingeleza miaka 130 iliyopita Bw.Benjamini Disraeli alisema hivi “Hatima ya nchi hii (Uingeleza) Inategemea elimu ya watu wake” mwisho wa kunukuu. Hivyo hivyo na mimi nasema hatima ya Taifa changa kama la Tanzania inategemea elimu ya watu wake.Hivyo basi hatunabudi kujitahidi kadri ya uwezo wetu kuhakikisha kuwa kila mwenye bidii na ari ya kujiendeleza kielimu anapata fursa hiyo kwa kuwezeshwa aidha kifedha au kimawazo sana kifedha.
Mnamo April 2004 Bunge letu tukufu la Muungano lilipitisha sheria ya kuundwa kwa Bodi ya Mikopo ya Elimu ya juu,kwa kisingizio cha kupanua udhamini wa selikali katika Elimu ya juu. Mnamo tarehe 20 aprili 2004 Wanafunzi wa chuo kikuu cha Dar es salaam sehemu ya Mlimani na wenzao wa wenzao wa chuo kikuu kishiliki cha Ardhi waliamua kugoma kuingia madarasani na kufanya maandamano ya Amani ya kupinga kile walichokiona ni uonevu na ubaguzi wa Elimu kwa watoto wa wakulima wa Tanzania. Kwa mtazamo wao lengo la mandamano yao halikuwa kupinga muswada wa shelia ya kuanzishwa kwa bodi ya mikopo bali ni kukataa baadhi ya vifungu ambavyo mpaka sasa vinawaumiza. katika maelezo waliyoyatoa kwenye vyombo vya habari walionyesha wasiwasi wao mkubwa kwa Selikali kujitoa katika kugharamia Elimu ya juu,Jambo ambalo ndo chanzo cha migogoro ya mikopo mpaka sasa. Polisi bila yao kujua kwamba hawa wanafunzi wanaandamana kwa masilahi ya wototo wao wenyewe wakayazuhia maandamano hayo na kukamata baadhi ya wanafunzi. Hatimaye Chuo kikuu sehemu ya mlimani kilifungwa bila hata kufuatwa kanuni na taratibu za chou ambazo zinaelezea kwamba chuo kitafungwa endapo Mgomo utaendele bila kikomo au mfululizo kwa siku Tatu. Maamuzi ya kukifunga chuo yalipingwa vikali na wahadhili wa chuo hicho na kuamua kuwaunga mkono wanafunzi na hatimaye chuo kulifunguliwa na wanafunzi wote kurudi chuoni.
Kwa kuona hayo Selikali tarehe 22 Aprili 2004 kwa kupitia kwa wazili wa sayansi na Elimu ya juu wa wakati hule,iliamua kupeleka shutuma zake bungeni ikiwashutumu wanachuo hao na kufikia hatua ya kuwataja majina baadhi ya wanachuo.Katika utetezi wake Bungeni wazili alisema yafuatayo nanukuu “Mheshimiwa Spika tarehe 20 Aprili 2004 baadhi ya wanafunzi wakiongozwa na Bahati Tweve walianzisha maandamano kuelekea wizara ya Sayansi,Teknolojia na Eilimu ya juu.” Waziri aliendelea kusema “Mheshimiwa Spika kumeanza kujitokeza habari za kupotosha kwamba muswada unanufaisha matajiri au watoto wa vigogo.Tofauti na dhana hii potofu,lengo la muswaada huu ni kuunda chombo cha utoaji na urejeshwaji wa mikopo usiokuwa na riba ili kuwasaidia wanafunzi toka familia zenyekipato cha chini kama inavyobainishwa katika ibara 17(1) (d).Pili Muswaada huu unakusudia kuongeza idadi ya wanafunzi katika taasisi za Elimu ya juu”. Wazili aliendelea “Kumejitokeza wasiwasi miongoni mwa wanafunzi kwamba selikali imejitoa kugharimia elimu ya juu” aliendelea kufafanua “Gharama halisi za elimu ya juu kwa mwnafunzi ni wastani wa sh.1.6 milioni katika vyuo vikuu vya umma.Ada tu (tuition fee) ni wastani wa kati y ash.600,00/= na 1,000,000/=.Mwanafunzi atakopeshwa sh 600,000/= tu kwa ajili ya ada.Tofauti baina ya Gharama halisi na kiasi cha mkopo wa ada utakuwa ni Mchango wa selikali.”
Kwa maelezo hayo ya wazili Bunge lililidhika. Na ninadhani hata wewe Mh.Rais utakubaliana na mimi kwamba kwa maelezo hayo yaliyotolewa na Wazili huyo ulikuwa ni kutupaka Mafuta midomoni ili tuonekane tumekula vitumbua kitu ambacho si kweli. Katika maelezo hayo mazuri ya Wazili sisi sote tuliamini kuwa sasa kila mwanafunzi anayemaliza kidato cha sita ataenda chuoni,kiwe cha Umma au binafsi ili mradi kapata chuo.Tamko la Wazili Mwenye dhamana ya wizala ya Sayansi.Teknolojia na Elimu ya juu katika Selikali Yenye Kasi Mpya, Nguvu Mpya na Ari Mpya si tu lilitushangaza wengi bali lilituumiza vichwa wa Tanzania. Kabla hata hatujamaliza Matanga ya Tamko hilo la wazili Mh.Rais naye akapigilia msumari wa mwisho kwenye Jeneza la Elimu ya juu Tayari kupelekwa kwenye mazishi wakati aliyoko kwenye Jeneza hilo hajafa mbali na kelele nyingi alizozipiga yeye mwenyewe na jamaa zake.
Mh.Rais alipigilia msumali huo wa mwisho akiwa Mwanza alipokuwa akiongea na Wazee wa mwanza pale aliposema kuwa selikali itawakopesha wanafunzi wale waliopata Daraja la kwanza kwa upande wa Wavulana na Daraja la kwanza na la pili kwa Upande wa Wasichana.Kwa mtazamo wangu na jinsi tunavyokwenda upendeleo huu uliovishwa jina la Usawa wa kijinsia utatuponza uko mbeleni.Hapa naomba watu wanielewe mimi sipingi upendeleo huo ila napinga unavyotumiwa kama kigezo cha kumbagua mwingine kitu ambacho ni kinyume na Katiba ya nchi.maana yangu hapa ni kwamba suala hili litazamwe upya .Tunaposema Daraja la kwanza lazima tutofautishe ni katika masomo yapi kwa mfano masomo ya sayansi amboyo ndo msingi wa maendeleo ya Taifa lolote Duniani,kwa kutumia Mitaala au programu za ufundishaji tulizonazo ni vigumu sana kwa Mtu kupata Daraja la Kwanza,hapa sisemi mtu hawezi kupata daraja la kwanza hapana,wapo wanaopata lakini ni wachache tukilinganisha na huitaji wa wataalamu hao.Matokeo yake ni Kupungua kwa Wanafunzi wanaojiunga na Masomo ya Sayansi wa kidato cha Tano.Kila mwanafunzi kwa sasa anakimbila akasome masoma ya nadhalia(art) wakiwa na mtazamo wa kuwa wa kisoma hayo na kuongeza Somo moja la Dini(Divinity) watapata Daraja la Kwanza ambocho ndo kigezo cha kukopeshwa.
Lakini mbali na hilo wanakuwa hawajakwepa matatizo ya Mkopo.Hata na wale wanaopata mkopo Bado wanakopeshwa aslimia sitini tu (60%),sasa ndo nashangaa tena sana ebu jiulize hizi asilimia 40% zitatoka wapi?. Mh.Rais na selikali yako mnapaswa kulitambua kuwa hawa ni Watoto wa Wakulima wa Tanzania wanaoishi vijijini ambao mwaka huu walishindwa kupata hata Sh 50/= ya kununua chakula cha Mgao cha njaa.Leo hii watapata 40% ya gharama za Elimu ya juu.
Mh. Rais siku chache zilizopita nilipata Bahati ya kuongea na baadhi ya wanafunzi wa elimu ya juu,kwakweli si jambo la uongo.Mh.Rais vijana wanasema umewakatisha Tamaa,matumaini yao yote waliyokuwa wameyaweka kwako yanazidi kuyoyoma kili siku iendayo kwa Mungu.Mh,Rais labda ni kukumbushe wewe na selikali yako,Wakati shelia hii ya Bodi ya mikopo ya elimu ya juu inapitishwa selikali ilisema kwamba Shelia hii si Tu itawanufaisha wanafunzi walioko kwenye vyou vya umma bali hata na wale walioko kwenye vyou Binafsi.Lakini cha kushangaza hata wale walioko kwenye vyuo vya Umma wamekosa mkopo huo. Kwa mtazamo wa Watanzania waliowengi,mwanafunzi anapopata nafasi ya kujiunga (Admission) katika chuo Kikuu chochote cha umma huyo basi anastaili na anazosifa na vigezo vya kupata mkopo bila kujali ni daraja lipi.Vigezo vya ni dalaja lipi vinapaswa kupangwa na chuo husika kulingana na masomo au taaluma anayokwenda kuisomea mwanafunzi huyo bila kujali jinsia, rangi, Dini, wala kabila
Kilicho nifanya nikuulize Mh.Rais swali la je “kilio hiki cha wanafunzi wa elimu ya juu umekisiksia”? nimeamua kukuuliza swali hili kwa vile siamini kama kweli Mh.Rais umenyamaza kimya uku tukishuhudia vijana wetu waliokuwa wamepata nafasi za kusoma katika Chuo Kikuu cha Dar-es salaam na vyuo vingine nchini wananyimwa mkokpo kwa kisingizio cha Dalaja lipi bila kujali masomo ya mtu anayosoma,Na kuendelea kuwaona watoto na wadogo zetu wakirudishwa nyumbani uku selikali ikijigamba na misemo ya Maisha bora kwa kila Mtanzania. Sasa najiuliza Mh.Rais ni maisha bora kwa watanzania wapi? Hawa tuliowatoa vyuoni au wengine? Kama sio kuuziwa mbuzi kwenye gunia .
Sasa hivi tunanadi Muungano wa kisiasa wa Afrika Mashariki,uku wananchi na wadau mbalimbali wakilalamika kazi zote kwenye Mikoa ya Kanda ya Kasikazni kuchukuliwa na Wakenya.sasa Mh.Rais naomba niulize hivi tutaweza kweli kumudu ushindani ndani ya Muungano huo kama tunawanyima vijana wetu elimu ya juu.Kama kweli Watanzania tuko makini ,hili nalo litangazwe kama janga la Kitaifa au hiitishwe arambee ya kuchangia Elimu ya Juu kwa vijana wetu wenye moyo wa kusoma.Najua hatutaweza kuona madhala yake kwa sasa ila uko mbeleni tutajuta.
Tumezoea kuona matumizi mabaya ya mali ya umma,Tumeona Wabunge wakitaka kuongezewa mshahara na malupulupu,Tumeona yananunuliwa magari mapya ya kifahari(Shangingi) ya Mawazili,wakuu wa mikoa,Wabunge,Wakuu wa Wilaya pamoja na ya wakurugenzi wa idara mbalimbali za selikali.Ukipiga gharama za Gari moja pamoja na mafuta yake kwa miaka mitano Gari moja linauwezo wa kuwakopesha Wastani wa wanavyuo Kumi na Watano au Kujenga shule za kisasa za msigi Tatu mpaka Tano.
Baba wa Taifa Mwalimu Juliusi Kambarage Nyerere wakiti akilihutubia Bunge mwaka 1965 aliwahi kusema hivi nanukuu “Ufahari mwiko Tanzania,Taifa changa la Tanzania ambalo linaongozwa katika msingi wa ujamaa wa kiafrika katika kupigana na maadui wa Binadamu lazima lijiepushe na anasa,Ufahari na Utumiaji mbaya wa Fedha za Taifa”Mwalimu mara nyingi alisisitizia matumizi endelevu ya rasilimali za Taifa wala si Semina endelevu,na kwa kujua kuwa Taifa letu ni Masikini na changa aliamua Masomo ya Elimu ya juu yadhaminiwe na selikali au Yatolewe bure kwa Wanafunzi wenye nia ya Kusoma Mpaka hapo Taifa litakapo jitosheleza na watu wake kuweza kujimudu kimaisha.kwa Mtazamo huo ndo maana leo unawaona hao ambao walisoma kwa msaada wa Baba wa Taifa leo hii wanasahau hayo na kuanza kuwawekea vikwazo watoto wa Wakulima mbao hawakunufaika mwanzoni na Elimu hiyo ya Baba Wa Taifa kwa kisingizio cha Daraja la Kwanza na Usawa wa kijinsia.
Hapa kuna mambo mawili Jambo la kwanza ni Wale ambao wamenufaika na Elimu hii ya Bure sasa wangependa kuona Familia zao ndo zinanufaika na Mchakato mzima na Maliasili ya Taifa ,Kwa sababu wanajua watawapeleka Watoto wao kwenye Shule nzuri na zenye uwezo wa kutoa Daraja la kwanza uku wakijua fika kuwa shule za Watoto wa Wakulima ni zile za kutwa zilizojengwa kwa Nguvu za Wanznchi Zenye Walimu kati ya mmoja mpaka wanne, Shule ambozo hazina maktaba au kama zipo basi hazina vitabu vyote vya kiada na ziada,shule ambazo mwanafunzi anatembea Zaidi ya Kilometa Tano ndo Afike shuleni,Ebu jiulize hata kama angekuwa ana akili ya namna gani kweli huyo mtu ataweza kweli kupata Dalaja la Kwanza?. Pili hao ambao wamenufaika na huu mfumo wa Wachache wanawatengenezea mazingira watoto wao na wadogo zao ili baadae waje waongoze Taifa ambalo watu wake hawajui haki zao za msingi ili waenedeleze ule Msemo wa mwenye nacho ataongezewa.
Mh.Rais naomba ukae na Maprofesa uwaulize ni wangapi kati yao walipata Daraja la kwanza kidato cha Sita?Wewe tu anzia na Wazili mwenye dhamana ya wizala ya Sayansi na Elimu ya juu,kama watafika hata Robo au waulize ao wanaopanga viwango hivyo kwenye Bodi kama wao walipata Daraja la kwanza,alafu waulize ni kwanini wao wameamua kufanya hivyo? Waulize kama kweli wana mipango mizuri na Taifa masikini na changa kama hili?.Hivi hawa wametumwa na nani? Mbona Watanzania tunasifika kwa amani,umoja na Upendo.
,Mh.Rais usipoangalia hii la Bodi ya mikopo litatugawa na itafika hatua ya watu kukosa uvumilivu na kuamua kufanya mambo ambayo nisingependa yatokee Watanzania.Naomba niwakumbushe Kipande kidogo cha Hotuba ya Baba wa Taifa wakati wa Uhuru mwaka 1961 alisema hivi “Tutawasha mshumaa juu ya mlima Kilimanjalo uangaze ndani na nje ya Mipaka yetu,Ulete matumaini Pale penye kukatisha tama,Upendo penye chuki na heshima pale palipokuwa na dhalau” Sasa sijui kama mshumaa huu kweli bado unawaka make Naona Matumaini ya Watanzania yanayoyoma. Ni matumaini yangu kuwa Mh.Rais utaruhusu mshumaa huu uendele kuangaza kutokea mlima Kilimanjaro.
Namalizia kama nilivyoanza kwa kumnukuu aliyakuwa Wazili wa Uingeleza miaka 130 iliyopita Bw.Benjamini Disraeli alisema hivi “Hatima ya nchi hii (Uingeleza) Inategemea elimu ya watu wake” mwisho wa kunukuu. Hivyo hivyo na mimi nasema hatima ya Taifa changa kama la Tanzania hatima yake inategemea elimu ya watu wake.Hivyo basi hatunabudi kujitahidi kadri ya uwezo wetu kuhakikisha kuwa kila mwenye bidii na ari ya kujiendeleza kielimu anapata fursa hiyo kwa kuwezeshwa aidha kifedha au kimawazo sana sana kifedha.

PIGO JINGINE KWA BUSH NA SELIKALI YAKE


Waziri wa Ulinzi wa Marekani, Donald Rumsfeld anaachia ngazi, rais George W Bush ametangaza kufuatia kipigo kwa chama cha Republican katika uchaguzi wa katikati ya muhula nchini Marekani.
Habari zaidi nenda hapa:http://www.bbc.co.uk/swahili/

Wednesday, November 08, 2006

SUALA LA KATIBA TANZANIA LITAZAMWE UPYA

Katika nchi yeyote duniani inayofuata misingi ya Kidemokrasia,Katiba ni chombo kinachotoa muongozo mkuu wa kuhakikisha Demokrasia inakuwepo nchini.Katiba ndio msingi wa Uongozi bora na muhimili wa Serikali,pia ndio muongozo wa Taifa,na mtetezi wa haki za binadamu Kitaifa na Kimataifa.
Nimesema suala la Katiba Tanzania litazamwe upya kwa sababu zifuatazo na za msingi:Katiba ya Jamuhuri ya Muungano wa Tanzania imekuwa ikilalamikiwa si na Viongozi wa vyama vya upinzani bali na wadau mbalimbali wa haki za binadamu na watetezi wa Demoklasia. Suala la Katiba sio tu kwamba lilikuwa likiibuka kwenye vyombo vya habari tu bali hata kwenye vyomba vya sheria kama vile Mahakama kuu. Katiba ya Jamuhuri ya Muungano wa Tanzania inasemekana kuwa na mapungufu mengi, na cha msingi zaidi ni kwamba Katiba hii ilitungwe\kuandikwa chini ya chama kimoja.

Katika mapungufu haya ya Katiba,Serikali imekuwa ikifanyia marekebisho. Marekebisho haya mimi nayaona kama kuichezea Katiba ya nchi,katika hili la marekebisho Serikali imekuwa inaamini na kuufanyia kazi msemo au methali ya usipoziba ufa utajenga ukuta, lakini wamekuwa wakishindwa kuelewa kuwa ufa huu ni mkubwa na umetokea kwa sababu nyumba hii imejengwa kwa matofali ya udongo,huku wao wakijaribu kuziba ufa huo kwa kutuma matofali ya sementi. Matokeo yake nyumba imelemewa na sasa inakaribia kuanguka yote, baada ya matofali ya sementi kuyazidi nguvu matofali ya udongo na msingi wake. Nini kifanyike kabla nyumba hii ijabomoka wakati wa kipindi cha masika?cha kufanya ni kuitisha mchango (mchakato) wa Kitaifa kuchangia nyumba mpya (Katiba mpya) itakayo jengwa pembeni au mbali kabisa na nyumba hii (Katiba hii) ya sasa.

Hapa kuna mambo ya msingi ya kuzingatia wakati wa mjadala huu wa kitaifa kuhusu katiba ya nchi,suala la msingi ni kutowaruhusu wanasiasa waichezee Katiba hii kwa kuongeza muda wao wa kukaa madarakani kama ambavyo tumezoea kusikia nchi mabalimbali za Africa zikifanya.Juzi Nageria wameshindwa kufanya hivyo.Uganda ilifanikiwa na kumuwezesha Museven kugombea tena, kwa kisingizio eti bado anapendwa na wananchi wa Uganda.Hapa ngoja niwafafanulie, viongozi wa Africa kuwa kupendwa kwao na wananchi hakutokani na mambo mema waliofanyiwa na viongozi wao, ila kunatokana na wananchi kuwaogopa viongozi wao pindi wakitoka madarakani wasije wakaanzisha fujo,Hali hii kisoikolojia tunaita nidhamu ya woga. Na nidhamu hii imeendelea katika nchi zitu za Afrika huku viongozi wakijivunia kupendwa na wananchi, wakisahau msemo wa kwenye Biblia wa kuzisoma Alama za nyakati na kuzielewa. Matokeo yake tumewaona viongozi wakijigamba kuwa wameleta na kuimarisha amani kwenye nchi zao. Kitu ambacho sio cha kweli huwezi kusema nchi yako ina imani wakati ndani ya nchi yako kuna wananchi wanaokufa kwa njaa au watakula nini mchana. Hivyo sio nchi ya amani ila ni nchi yenye wananchi waoga ambao wametulia kama maji kwenye mtungi ambao ukipata mtu wa kuutingisha mtungi huo huchukua muda kutulia.
Hii ni sawa na nchi zetu zile zinasemekana kuwa na amani,zikipata watu wachache wa kuwashawishi wananchi na kuanza vurugu au vita huchukua muda mrefu kupata amani mfano mzuri ni Ivory cost,Nchi iliyokuwa inachukuliwa kuwa nchi ya amani kule magharibi mwa Afrika,Angalia kwa sasa machafuko yalivyo. Na haya yanaweza kutokea Tanzania kama maoni ya wananchi na wadau mbalimbali wapenda amani na Demoklasia ya kutunga Katiba mpya ya nchi yatapuuzwa.

Mfano mzuri ni Zanzibar,tumeona na kusikia wanzibar kumi wameenda Mahakamani kudai hati ya mkataba wa Muungano kati ya Zanzibar na Tanganyika, sasa kama ungeitishwa mjadala wa Kitaifa kuhusu Katiba suala hili lisingeenda Mahakamani badala yake lingeongelewa na kujadiliwa na wananchi wa pande zote za Muungano Zanzibar na Tanganyika, mategemeo yangu kuwa matakwa au maelezo ya hawa watu wangeyapata kutoka kwa wananchi.
Nimesema suala la Katiba litazamwe upya kwa sababu nyingi tu ingawa nyingine nimeishazitaja lakini kuna nyingine. Katiba hii tuliyonayo inatoa mianya kwa Serikali zetu.zote mbili ya muungano na Serikali ya mapinduzi ya Zanzibar.Kuichezeachezea au kuigombania kama mpira wa kona. Mwaka jana tuliona waziwazi uvunjaji wa Katiba hii pale Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar ilipoamua kuwa na Bendera yao, ambayo mpaka sasa hivi inatumika Kimataifa, Hapa kwenye michezo, tumeiona Bendera hiyo ikibebwa na Timu ya Polisi Zanzibar. Hapa ndio tunaweza kuanza kusema sasa Tanzania Visiwani ina uhuru wa Bendera,kama sio hivyo basi tukubali na kukili kuwa Zanzibar kuwa na Bendera yake ni uvunjaji wa Katiba.
Nasema haya yote kwa masikitiko na kwa mshangao kwa sababu kipindi chote cha miaka 40 ya Muungano hakuna aliyetegemea au kutarajia tukio kama hili la Bendera ya Zanzibar, wote tuliamini kuwa Bendera zote za Zanzibar na Tanganyika zilizikwa mnomo 26\4\1964. Tangia hapo tumekuwa tukiamini kuwa Tanzania ni nchi moja na ni Jamuhuri ya Muungano.Angalia Katiba ya nchi Ibada ya kwanza naya pili “ Tunaposema Jamuhuri ya Muungano, Tunaimarisha eneo lote la Tanzania bara na la Tanzania Visiwani. “Hivi Zanzibar ikiamua kuwa na wimbo wake kuna mtu atahoji?Au akitokea kikundi cha watu au mtu akadai kuwa na Bendera ya Tanganyika kwa kutumia vigezo vilivyotumiwa na Serikali ya Zanzibar kuwa na Bendera yake tutasemaje? Au tutaenda Mahakamani au hicho kikundi tutakiweka kizuizini. Kama Zanzibar imekuwa na Bendera yake iko wapi Bendera ya Tanganyika? Na itakuwa wapi Bendera ya Jamuhuri ya Muungano ya Tanzania?
Siku chache zilizopita Mahakama kuu ilitoa uamuzi wa kutaka baadhi ya vifungu kwenye Katiba vifutwe,ikidai mhimili huo wa dola umepewa mamlaka hayo Kikatiba. Sasa nashangaa kama Katiba ndio yenye mamlaka makubwa kwenye nchi je Mahakama itakuwaje na uwezo wa kufuta baadhi ya vipengele kwenye Katiba, kama Katiba ndio mama wa Taifa. Mtoto wa mama huyu hamkosoe mama yake hadharani au aseme mama anamakosa kabla ya mme wake (Serikali na wananchi) ajaona hayo makosa. Au labda mme wake ameyaona ila kwa sababu mke wake ni mzuri anaogopa kumkemea.Uamuzi wa Mahakama kuu wa kuagiza kufutwa kipengele kinachowalazimisha watu kugombea nafasi za uongozi kwa kupitia nyama vya siasa. Na kuagiza kila mtu aruhusiwe kugombea nafasi za Uongozi kwa kupitia chama chochote, Mahakama kuu katika maamuzi yake imeamua kuwa ni haki ya kimsingi naya kila raia kugombea Uongozi ndani ya nchi bila kulazimishwa kujiunga na chama chochote cha Kisiasa. Mahakama kuu imetoa ukumu hii kulingana na haki za binadamu na kutokana na Katiba hiyohiyo,Inayokatazwa kuwepo kifungu chochote ndani ya Katiba kinachopokonya haki mwananchi iliyo katika Katiba.
Inaonekana hukumu hii ya Mahakama utaadhiri sheria nyinginezo, sasa ili kulizuia jambo la msingi ni kuhitishwa mjadala wa Taifa nchi nzima badala ya Serikali kukimbilia kukata rufaa kwa sababu kama Katiba imeipa uamuzi huo kwa kuzingatia Ibara ya 30 kifungua cha 3 kinachosema: Mtu yeyote anayedai kuwa sharti lolote katika sehemu hii ya sura hii au katika sheria yeyote inayohusu haki yake au wajibu wake, limevunjwa, linavunjwa au inaelekea ilitavunjwa na mtu yeyote popote katika Jamhuri ya Muungano anaweza kufungua shauri katika Mahakama kuu. “sasa kwa msingi huu ni bora suala hili la Katiba ya Jamhuri ya Muungano litazamwe upya na wadau wote wenye mamlaka ya kufanya hivyo chini ya Katiba.

YUPI KIONGOZI BORA WA UMMA?


Picha na MICHUZI
Katika nyanja hii ya uongozi kuna kiongozi bora,mwaminifu kutoka kwa watu ambaye yuko tayari kufanya kai kwa manufaa ya umma. Na ubora huo wa uongozi sio huo wa kuongea tu, bali ni wa vitendo. Kiongozi wa umma ni yule anayetumia busara na upeo alivyopewa na mwenyezi Mungu kuwashauri na kuwasaidia watu kuelewa matatizo yao pamoja na sera za maendeleo, kwa kutumia Hoja za kimsingi. Watanzania wa leo si watu wakupewa Takrima.,Bakishishi, au sherehe, Hawapendi propaganda na ahadi kubwa zisizotekelezeka na Hawapendi kusikiliza viongozi wao wakilumbana na kutupiana lawama kuhusu matatizo yanayoikumba jamii.
Viongozi wa umma na hii ikijumuisha kila kiongozi lazima aonyeshe kufanya kazi kwa vitendo na kwa maneno. Wakati mwingine lazima tukumbuke kuwa kiongozi hawezi kufanya kila kitu kwa watu wake. Kiongozi anaweza kutoa muongozo mwelekeo au dira na jinsi gani watu waendeshe nchi yao wenyewe.Kiongozi wa umma hapaswi kuwa anatoa haadi ambazo hazitekelezeki au kukaa na kuanza kulaumiana lazima kiongozi anayeelewa matatizo waliyonayo Watanzania na atoe muelekeo na Muongozo ulio bora kwao ili waondokane na haya matatizo.

Hili ni jambo la muhimu, Kiongozi lazima aelewe na kufahamu ukweli wa matatizo tuliyonayo na aonyeshe kwa umma, kwa kutumia Nguvu zake ni jinsi gain Tanzania ya leo itaweza kuondokana na umasikini huu na kuwa nchi yenye neema. Kiongozi kama kiongozi haina maana kujidanganya kwa jambo Fulani Hasa umasikini kuwa haupo au kiongozi kujisifu mbele ya wapiga kura eti amepandisha bei ya kahawa, pamba., korosho nk. Kiongozi lazima aelewe kuwa matatizo yetu hayawezi kuisha kwa kujifanya na kuamini kuwa hayapo au kwa sababu tunawalaumu watu Fulani kuwa chanzo cha matatizo.

Viongozi lazima waelewe kuwa Hawawezi kuendesha nchi kwa kulalamika lalamika kuwa sisi ni maskini au Bei ya kahawa imeshuka, haisaidii ni sawa na kulalamika kuwa mvua haikunyesha. Kiongozi bora lazima ajue kuzitambua na kuzielewa alama za nyakati hizi, hata kama ziko nje ya uwezo wake, lazima ajue ni jinsi gain ya kuyatatua matatizo yanayotokea au kujitokeza nyakati hizi.Kiongozxi lazima ahaakikishe mipango ya Taifa inatekelezwa kwa kutumia akili aliyopewa na Mwenyezi Mungu. Hakuna njia nyingine, wala hakuna njia ya mkato.

Watanzania ni masikini na huu ndo ukweli wa mambo. Na ni tabia ya mwanadamu yeyote kuona utajiri na bahati alivyonavyo mwenzake kuliko yeye. Haipaswi kuwa kazi ya Kiongozi wa Tanzania kuwarubuni na kuwashawishi watu kuchukiana wao kwa wao kwa kisingizio za mali walizonazo. Wakati huo huo lazima ieleweke kwa umma na viongozi wetu kuwa Hakuna kiongozi anayepaswa kutumia madaraka yake vibaya ili kujipatia mali.

Kiongozi lazima afahamu kila kipato anachopata lazima kipatikane kihalali kama malipo yake kuto kwa umma, kwa kazi anayoifanya. Hii haitoshi kiongozi lazima aonyeshe ni jinsi gain ya kuendeleza nchi na watu wake. Mfano kama wawindaji kumi waliokamata sungura mmoja itakuwa ni ujinga na upotezaji wa muda kama watasitisha uwindaji. Na kuanza kugombania mgawanyo wa nyama wa sungura huyo mmoja. Lakini watakuwa wanafanya vizuri na Busara kama watatafuta mbinu na njia mpya za uwindaji ili kujiongezea wingi wa nyama, Na hii ni sawa na Viongozi wa Tanzania. Hii ni nchi Masikini, nchi isiyozaa matunda ya kumtosheleza kila Mtanzania ili aishi maisha bora , Tunafanana na wawindaji kumi wenye sungura mmoja katikati yao, hatuna njia ya kuondikana hili .Hii aina maana kuwa serikali iongeze pesa nyingi kwenye mzunguko wa uchumi . Kama kiongozi mmoja wa chama cha siasa aliyekuwa anatumia falsafa ya kuwajaza watu mapesa . Kuongeza fedha nyingi kwenye uchumi wa nchi ni kuongeza mfumuko wa bei kwenye nchi jambo ambalo litaharibu uchumi wetu na hili ni bora kila kiongozi akalielewa.

Haina maana kiongiozi kuelewa Takwimu kabla Hajatambua kuwa Tanzania ni masikini . Tena ya kutupwa. Tunaona na tunaishi na umasikini , wakati mwingine viongozi uchanganya mambo kwa kutazama watu wachache wanaoendesha magari yao binafsi au kwa takwimu zinazotolewa na waziri wa fedha wakati wa kipindi cha Bajeti Bungeni, na kuamini kuwa nchi yao ni tajiri na kwamba umasikini tulionao ni kutokana na mgawanyo mbaya w rasilimali au ni unyonyaji,wakati mwingine kuamini kuwa umasikini hamna kabisa, kama kiongozi mmoja wa juu kwenye Serikali ya awamu ya tatu aliyesema hakuna Mtanzania yeyote anayeweza kukosa kupata shs 500/= kwa siku. Sina maoni kuwa mgawanyo wa utajiri wa nchi hauna maana la asha, una maana sana Hasa kwa watu kama sisi tunaamini na kukubali azimio la Arusha kuwa lazima pawepo na mgawanyo sawa wa mali ya umma. Ni sawa na wale wawindaji kumi wenye sungura mmoja katikati yao, lazima tutafute njia ya kuongeza pato la taifa sisi wenyewe tukitaka haya yote yatimie, lazima tusimamishe upandishaji wa mishahara ya vigogo serikalini na tuongeze mishahara ya wafanyakazi wa kima cha chini.

Lazima tuimarishe vyama vya ushirika ili kupunguza unyonyaji wa madalali kwa mkulima mdogo , ni lazima tutafute njia mbadala na mfumo mpya wa kilimo tuondokane na kilimo cha Jembe la mkono tuamie kwenye matumizi ya trekta , lazima serikali ipambane na makampuni yananyotengeneza na kuwauzia wakulima mbegu zisizofaa serikali lazima iongeze ruzuku kwenye pembejeo za kilimo.
Kila kiongozi lazima aelewe kuwa watanzania walio wengi wataendelea kuishi vijijini,mahitaji na maisha yao yote yatategemea kilimo. Hii ina maana kuwa lazima kilimo chetu kiwe cha kisasa na ni lazima tuimarishe vyama vya ushirika ili kuwawezesha wakulima wetu wawe na akiba kidogo ya kuhifadhi, na ni jukumu la serikali kuakikisha kuwa inawasogezea wakulima hawa Benki karibu. Tukiwasogezea Benki karibu wakulima Hawa kama vimebaki vihela vyao, hivyo vlivyosalia bada ya kununua vitu dukani au labda baada ya kununua Ngo’mbe au ameongeza mke wa pili na bado kuna kaakiba kadogo , kama Benki iko karibu anaweza kuviweka vipesa vyake hivyo akiba.Mkulima akiweka akiba yake Benk anachohitaji ni usalama tu wa vile vihela yvake, Hatafuti kuzaa. Kila kiongozi wa umma lazima hayo hayafahamu.

Na mimi nayataja hivyo ili kusudi viongozi wa serikali ambao wanaamini na kusadiki ushauri unaotolewa na Benk ya Dunia na mashirika yake, na wale wanaoamini kuwa uchumi wanchi utayumba kwa sababu kiongozi au viongozi wa Umma watakataa masharti mazuri ya mashirika hayo, sio kweli.Mashirika haya ya Kimataifa yanapotosha na kutuyumbisha, lazima viongozi wetu mkatae, naeleza makusudi muelewe mambo mengi ya mashirika haya ya Kimataifa (IMF na wenzake). Hayana chembe ya utaalamu ndani yake, ni udanganyifu mkubwa. Ebu fikiria ni kiongozi gani wa Benk ya Dunia aliyewahi kufika Singida au Kigoma na kuweza kuyaona matatizo ya wananchi wa Mikoa hii angalau ata kwa dakika tano tu. Jiulize maendeleo ya Ulaya au nchi zote za magharibi yametokana na mashirika haya? Nasema ili kila kiongozi mwenye uchu wa maendeleo ya Mtanzania ajue. Kuwa haina maana, kwamba kabla hatujapandisha bei ya umeme twende kuyaomba mashirika haya yaturuhusu na ina maana kuwa mipango yetu ipitie kwenye mashirika haya; nakataa kata kata.

Mashirika haya na vibaraka wa mashirika haya wanaamini kuwa nchi inaweza kuendelea na kumiliki maendeleo yake bila wananchi wake kumiliki njia na mchakato mzima wa uzalishaji mali wakati duniani kote na katika vitabu vya uchumi, nani anamiliki nini ni swali na suala la msingi kwenye nchi husika. Uku mashirika haya yakiendelea kutupotosha, viongozi wetu na wananchi tunazidi kuonyesha.“qui tacet concentive viditur” kimya means ndiyo au tunakubaliana nayo.

Katika mchakato mzima wa kuonyesha na kuelekeza ni yupi kiongozi wa Umma, na ni mkondo gani Taifa lifuate. Sijawasahau waandishi au watu wenye taaluma ya habari bila kuwasahau wanaomiliki vyombo vya habari, kwanza kabisa nawapongeza sna kwa kazi nzuri mnayoifanya ya kuelimisha, na kuburudisha jamii ya Tanzania ambayo ni maskini. Make nisipowapongeza nitakuwa mchoyo wa pongezi kama wahaya wanavyosema “Entasima Ekalya omutima gyemanzi”

Tanzania tumepiga hatua kwenye uhuru wa vyombo vya habari.Lakini najiuliza Je uhuru wa vyombo vya habari ni msingi wa kubomoa na kuaribu kabisa utamaduni wa Mtanzania? Mimi sidhani kama ni kweli uhuru wa vyombo vya habari ni kuaribu utamaduni wanchi. Leo hii, kama viongozi wa umma tumekubali watanzania wazamishwe kwenye habari za umbeya, udaku, ngono na majungu. Tanzania leo tuna magazeti na majarida ya umbea kuliko nchi nyingine yoyote barani Africa. Utasikia Fulani kapata buzi!!!, Oho Fulani kafumaniwa magomeni, oho kigogo (kiongozi) akutwa gesti ……n.k. Ebu jiulize kama waandishi wa habari na wamiliki wa vyombo vya habari wanawatengenezea kizazi cha leo na cha kesho ufahamu gani? Waandishi na wamiliki wa majarida haya, na viongozi wetu wanatakiwa wajue kwamba anayeamua juu ya maitaji ya jamii kwenye habari ni jamii yenyewe na wala sio wao. Ukiwauliza watakwambia ni kwenda na wakati msemo unaotumika kuhalalisha mabaya kuwa mazuri, siku hizi tunavaa nguo fupi, na zisizofaa eti; tunakwenda na wakati. Je huo wakati tunaenda nao uko uchi? Au sisi tunaulazimisha uwe uchi. Zamani ndo watu waliishi utupu, sasa sisi leo tunaojidai kusonga mbele kwa kuvaa nguo nusu uchi, uku ni kurudi zamani na wakati, sio kusonga mbele au kwenda na wakati.
Kiongozi yeyote anayejijua kuwa yeye anapaswa kutumikia umma wa Taifa la Tanzania. Taifa lenye umaskini sana, Taifa ambalo watu wake ni wapole watulivu kuliko Taifa lolote barani afrika, Taifa ambalo watu wake wamezoea kuonyeshwa punda na kuambiwa ni ng’ombe; mbuzi na kuambiwa ni ngamia, watu ambao viongozi wao wamezoea kuwaambia kuwa ni wavivu wa kufikiria. Sasa ni wajibu wa kila kiongozi na mdau wa maendeleo ya Tanzania kujua kuwa ni viongozi na wale wenye mamlaka na wajibu mkubwa wa kuendeleza jamii na sio kujipatia manufaa na upendeleo. Kama kweli mtayazingatia haya niliyojaribu kuwaeleza nadhani huu utakuwa mwanzo mzuri wa “Taifa letu kuelekea kweye neema ya kila Mtanzania”.Mungu ibariki Africa,Mungu ibariki Tanzania.

KWENYE HILI NANI ALAUMIWE?


Nilipuko Darasa la sita katika shule ya msingi ya Karwoshe kata ya katoma, Wilaya ya Bukoba , mwalimu wangu wa Kiswahili alitufundisha wimbo ambao mpaka sasa bado naukumbuka na baadhi ya Beti za wimbo huo ni hizi:

Tanzania Tanzania, nakupenda Kwa moyo wote
Nchi yangu Tanzania, Jina lako Ni tamu sana
Nilalapo nakuota wewe niamkapo Ni heri mama we,
Tanzania Tanzania nakupenda kwa moyo wote

Nchi yangu Tanzania, ninapokwenda safarini
Kutazama maajabu biashara nayo makazi
Sitaweza kusahau mimi, mambo mema ya kwetu kabisa
Tanzania Tanzania nakupenda kwa moyo wote.

Tanzania watu wengi wanakusifu
Siasa yako na desturi, vilituletea uhuru
Sitaweza kusahau mimi mambo mema ya kwetu kabisa
Tanzania Tanzania nakupeda kwa moyo wote.

Shairi hili linajieleza lenyewe, kwamba lilitungwa na mtu mwenye mapenzi na Tanzania . Mtunzi anasifia sifa mbali mbali ilizokuwa nazo Tanzania ya kipindi hicho,wakati mtunzi akiitukuza Tanzania , Mtunzi anajiwekea ahadi kwamba hataweza kusahau mambo mema ya Tanzania, anafikia hatua ya kuota Taifa la Tanzania pindi alalapo na ahamkapo ni heli kwake.
Nikikumbuka Jinsi tulivyokuwa tunaimba wimbo huu, huku tukijivunia nchi yetu, mimi kama Mtanzania nilijisikia kuwa mmojawapo kati ya watu wenye bahati kubwa duniani, kwani nilikuwa naona na ninafikiri nikiwa nchini hata nikiwa mkubwa mambo yataendelea kuwa ya heli. Lakini kabla sijakaa sawa mambo yakaanza kubadilika ghafla, nasema gafla, kwa sababu imekuwa mapema mno kufanya mabadiliko ya haraka kutoka ujamaa, ambao ndo ulileta hiyo heli anayoiota mtunzi wa shairi, hadi utandawazi ambao umeondoa heli hiyo. Na matokeo yake Tanzania imeanza kubadilika kutoka kisiwa cha amani hadi kisiwa cha majambazi.
Nasema Tanzania kutoka kisiwa cha amani hadi kisiwa cha majambazi sio kwenda watanzania wote ni majambazi la asha, ila napenda niweke wazi kuwa ujambazi nchini umezidi na unatisha. Nampongeza Mh. Rais Jakaya Kikwete kwa kuliona hilo na kuanza kulivalia njuga lakini je tujiulize watendaji wengine walioko serikalini nao wana moyo huu kama wa Rais?
Mtu atakubaliana na mimi kuwa wakati Rais anapambana na Rushwa, ujambazi, ujinga na ubadhilifu wa mali ya huma. Viongozi wengine serikalini wanaona kuwa ni kero na wanadhani Mheshimiwa Rais amewasaliti kwa kuwageukia wao, sasa wanachokifanya ni kuanza wao kwa wao kulindana, huu nao ni ujambazi. Hasa ujambazi mkubwa, kuliko tunavyofikiria.
Na ujambazi huu umechukua kasi baada ya kuanza ubinafsishaji, ambao umegeuza mali ya umma kuwa mali ya mtu mmoja au watu wachache, kwa manufaa yao, kuliko manufaa ya jamii nzima.
Nimegusia suala la Ujambazi, Ujambazi huu uko mara mbili kuna ujambazi unaofanywa na vijana walioshindwa maisha au wenye uchu wa pesa, wanaotumia msemo wa “ponda mali kifo chaja” au ukipata wakati tumia wakati. Ujambazi mwingine ni hule wa ubadhilifu wa mali ya umma na rushwa unaofanywa na viongozi wa serikali walioko madarakani na katika mashirika mbalimbali ya umma. Napenda nirudie sio viongozi wote ni majambazi au vijana wote ni majambazi;
Swali linakuja kwa nini vijana wengi sasa hivi, wajiingize kwenye wimbi la ujambazi? Jibu ni kwamba siasa za Tanzania za sasa zimewafanya hivyo. Na hii ni baada ya
(Sovereignty) ya Tanzania naya vijana kuthibitiwa na matakwa ya wafadhili.
Leo hii vijana wamegeuzwa kuwa manamba wa matajiri, chinga wa Dar, nyoka wa Mererani, wapagani wa Kariakoo, vibarua wa maofisini na mashambani. Kinachotokea katika Tanzania ya sasa ni uzao au matunda ya mbegu zilizopandwa na viongozi wetu ambao wanatumia ufisadi na mbinu chafu, ili wanufaike na mfumo wa kiuchumi uliopo huku wakijitahidi kuumiza akili za vijana na kuwafidi kwa kila hali. Vijana wamefikia hatua ya kutokuwa na matumaini mbele ya jamii wanamoishi. Uku wakiambiwa vijana ni Taifa la kesho.
Saddam Hussein Rais wa zamani wa Iraq katika kitabu chake “The Revolution and the Youth” anasema kwa sababu vijana wanamaisha marefu ya kuishi, wananafasi nzuri ya kusimamia na kuongoza mapinduzi, hapana budi wapewe mazingira mazuri na uwezo wa kusimamia mazingira mazuri na uwezo wa kusimamia mapinduzi”. Lakini kwa Tanzania wamepewa mazingira hayo? Mtu atakubaliana na mimi kuwa mazingira hayo kwa kijana wa Tanzania hayapo, tunachokiona ni maendeleo ya kitabaka ya kiuchumi na kijamii kuwa utukufu wa soko, viongozi kuendelea kulindana, kudai na kutetea haki kuwa ugaidi, uvamizi wa mali ya Taifa kuwa uwekezaji, waheshimiwa wetu Bungeni kudai kuongezewa mshahara na marupurupu mambo haya yote yanatosha kuwa chanzo cha ujambazi kwa vijana.
Napenda niwe wazi kuwa huwezi kutofautisha rushwa, utandawazi,ubadhilifu wa mali ya humma, na ujambazi.Hivyo vyote vinakwenda sambamba, ndo maana ninasema kwamba kuna ujambazi unaofanywa na viongozi wa serikali walioko madarakani, sio wote lakini nisije nikaeleweka vibaya .Mwalimu Julius Nyerere aliwaambia wananchi wa Shinyanga katika moja ya mikutano yake kuwa “Nyie wasukuma ni matajiri wakubwa kuliko makabila mengine kwa sababu nyinyi mna pamba ya aina mbili mna pamba ya chini na pamba ya juu,lakini kalime kwanza Pamba ya juu, ikiisha kalime ya chini” lakini wakati wanalima pamba ya juu, wakaja matajiri wakubwa (makampuni ya kigeni) ambao kwa watu wengi wa Shinyanga wanawaona kama majambazi, wakaanza kulima pamba ya chini (dhahabu).Hawa wanaonekana ni majambazi kwa wananchi kwa sababu faida yake hawaioni matokeo yake inawanufaisha viongozi wa serikali walioko Dar. Na matajiri hao ambao wanapeleka mapato nje ya nchi.
Ebu jiulize kama TANAPA ina kitengo cha ujirani mwema, kinachotoa asilimia ya mapato ya utalii na matunda yake kwa wananchi wanao zunguka au kuzungukwa na hifadhi hizo, ili yawanufaisha wenyeji, kwa nini isifanyike kwa wasukuma walioambiwa walime pamba ya juu kwanza? Freman Mbowe alilizungumzia suala hilo likaonekana kuwa anataka kuleta dhana ya ukanda, sasa mbona TANAPA hawalalamikiwi kwa kufanya hivyo au huo sio ukanda. Ebu jiulize tena kama kweli msukuma wa Shinyanga wa leo atakuwa akijivunia kuimba wimbo wa “Tanzania Tanzania nakupenda kwa moyo wote” na kwa nini kijana wa maeneo kama hayo asiwe jambazi? Ebu fikiria, tunapopambana na ujambazi tukaacha chanzo cha ujambazi, nani alaumiwe kwa hilo? Juzi wamachinga Mwanza na Dar. Walibomolewa vibanda vyao na kukatazwa kuuza bidhaa zao mitahani, sasa je tumewajengea mazingira yapi vijana hawa, kama sio ujambazi. Nampongeza Waziri Mkuu kwa busara zake aliweza kuliona hilo. Sasa ni zamu ya kupambana na viongozi na sio wafanyabiashara tu, ni wakati wa kupambana na wawekezaji, wanaoiba mali ya umma bila wananchi kunufaika.
Wananchi waliwataja polisi wanaoshirikiana na wezi hatujaona hatua zilizochukuliwa matokeo yake tukaona makamanda wanaamishwa vituo vyao vya kazi, lakini nayo hiyo ni hatua ngoja tuone,sisi tunaiunga mkono serikali yetu.
Ebu jiulize kama kweli muhandisi wa Wilaya ya Ilala alikuwa makini kiasi gain kuruhusu ujenzi wa Village Hotel iliyouwa watu zaidi ya mmoja uendelee, wakati anajua kabisa kuwa jengo hilo halina kibali cha kuendelea kujengwa huo kama sio ujambazi ni nini? Nalo nani alaumiwe?
Napenda nimalizie kwa kusisitizia kwamba uwezi kutofautisha rushwa, utandawazi, ubadhilifu wa mali ya umma na ujambazi.Na kama alivyosema Rais wa zamani wa Africa ya Kusini mzee Nelson Mandela kuwa “kama msomi kunyamaza kimya katika mambo ambayo si mazuri kwa jamii, elimu yako haitakuwa na manufaa tena kwa jamii, na unastahili kutupwa jela kwa kosa la jinai ambalo ni kubwa kuliko kosa la uhani” na mimi ninasema kuliko kukaa kimya, bora ni seme si lazima mabadiliko yawepo hata Mungu aliwambia manabii kuwa si lazima watu wabadilike lakini wakae wanajua kuwa nabii alikuwepo. Na mimi nasema ni nani halaumiwe? Tanzania Tanzania jina lako ni Tamu sana nilalapo nakuota wewe lakini niamkapo sio heli tena.

NJAA NA UMEME NCHINI TUSINGIZIE UKAME NA VIWAVIJESHI JE?

Mimi sikujua kama kuna wadudu wanaoitwa viwavijeshi, mpaka juzi tu mwezi wa kwanza mwaka huu niliposikia wakulima wa mikoa ya kusini wakilalamika, kuwa wadudu hawa wameharibu mazao. Nikadhani ni kitu kidogo labda kitaisha, siku zilivyokuwa zinasogea ndipo ukweli nilianza kuupata kuwa wadudu hawa ni viwavijeshi kweli kwani ndani ya mwezi mmoja walikuwa wameishafika na kushambulia mazao katika mikoa ya Lindi, Mtwara, Mbeya, Iringa, Morogoro, Dodoma na Manyara. Mh. Rais Jakaya Mrisho Kikwete naye akukaa kimya kimya akatangaza kuomba milioni mia tisa kutoka kwa wafadhili kutusaidia kukabiliana na wanajeshi hawa (wa vita) Wizara ya kilimo ikatangaza kuwa ni janga la Kitaifa wakati huo huo njaa imeshatangazwa kuwa janga la Kitaifa na sasa viwavijeshi.

Nikawa najiuliza maswali mengi, sana, kama; kwa nini serikali haikujiandaa kwa hilo, jambo ambalo liko ndani ya uwezo wa serikali? Kwa nini serikali au Wizara ya kilimo haikununua madawa mapema? Au Wizara ilikuwa haijui? sikupata jibu. Nikaendelea kusikia maofisa kilimo wa mikoa, Wilaya wakilalamika kwenye vyombo vya habari.

Niligutushwa na habari nilizozisikia kwenye vyombo vya habari (Redio na magazetini) zikieleza kuwa ofisa Mkuu wa kitengo cha kutabiri wa viwavijeshi kilichoko Arusha – Tengeru amejiuzulu. Nikashindwa kuelewa kwa nini ajiuzulu wakati Mh. Rais ametangaza kuwa viwavijeshi ni janga la Kitaifa,
Niliapata labda jibu hilo baada ya kupata habari kupitia kwenye Izaa ya Kiswahili ya BBC, wakati ofisa huyo anaulizwa maswali kwanini amejiuzulu, na kwa sababu gain? Hapo ndipo nilipojua ukweli wa mambo. Sasa huu sio ubadhilifu wa mali ya umma huu ni kuhujumu uchumi wanchi au ni kosa la jinai lilikokubwa kuliko kosa la huaini na uhalifu mkubwa unaofanyika kwenye wizara ya kilimo.

Nimesema njaa na umeme tusingizie ukame na viwavijeshi je? Sasa nimepata jibu, viwavijeshi tuilaumu na kuisingizia serikali, nasema serikali kwa sababu watendaji wakuu wa Wizara ya Kilimo ni waajiriwa wa serikali. Katika ukweli huo wa viwavijeshi ofisa huyo, yeye anausika na utabili wa viwavijeshiau kwa lugha ya kivita wanaitwa wapelelezi wanaotoa taarifa kwa serikali kabla ya kwenda vitani kwa maelezo aliyoyatoa kwenye vyombo vya habari. Ofisa huyo anadai kuwa aliwaelezea au kuwapelekea Taarifa za viwavijeshi, watendaji hao waselikali kuwa kutatokea mlipuko wa wadudu hao kuanzia mwanzoni mwa mwezi wa kwanza 2006, lakini utabiri wake waliupuuza, na mlipuko ulipotokea katika mikoa ya Lindi, na Mtwara akawaelezea tena kuwa wawapelekee dawa wakulima wa mikoa hiyo, lakini alijibiwa kuwa taarifa za viwavijeshi iwe siri asizitoe kwa mtu yeyote, lakini cha kushangaza, madawa hayo hayakupelekwa kwenye mikoa husika. Ofisa huyu kwa mapenzi aliyokuwa nayo kwa Taifa la Tanzania na kwa wananchi wa mikoa hiyo aliamua kupiga simu kwenye ofisi ya Waziri Mkuu Kitengo cha Maafa, hatua iliyopelekea Mh. Rais kuomba msaada wa shilingi milioni 900 pesa za kitanzania. Ofisa huyu hakuishia hapo aliposikia Rais ameomba msaada huo ilibidi kwanza ashangae, kwa maelezo yake alijiuliza itakuwaje Rais aombe shilingi milioni 900 wakati mwaka jana Wizara ya kilimo ilipewa Tsh. 1.9 bilioni kwa ajili ya viwavijeshi na pesa hizo zilitumika kununulia madawa?, sasa akajiuliza swali madawa hayo yameeda wapi? Mtu ukipenda Taifa lako utalifia Taifa lako tu, hata watu wafanye nini? Akaamua kufuatilia madawa hayo yalienda wapi? Katika ufuatiliaji huo aliamua kutumia vyombo vya usalama (ofisa usalama wa Taifa na Polisi na PCB) pamoja na Taasisi ya udhibiti wa madawa ya TPRI akafanikiwa kupata idadi ya madawa, namba ya kutengenezwa kwa madawa hayo (Batch no) na kampuni iliyoyaagiza. Katika hilo waliweza kupata ukweli kuwa madawa hayo yamepewa kibali cha kuingia nchini kwa ajili ya viwavijeshi tu, na madawa hayo ni ya Wizara ya Kilimo, ofisa huyo hakuishia hapo,kwa kusaidiana na jeshi la polisi waliweza kugundua kuwa madawa hayo hayakupelekwa kwenye mikoa husika, badala yake yanauzwa kwenye maduka ya pembejeo za kilimo, yanayopatikanan katika mikoa ya Arusha na Kilimanjaro,ushahidi alionao ofisa usalama wa Taifa wa mkoa wa Arusha kwa bei ya kati ya shilingi 6,500/= na shilingi 8,500/= kwa lita.

Katika uchunguzi wao huo waliweza kugundua mtandao mkubwa wa ubadhilifu huo ambao unawajumuisha watendaji wakuu wa Wizara ya Kilimo pamoja na wachuuzi wa madawa ya kilimo; hatua iliyopelekea kukamatwa kwa mfanyabiashara anayeaminika kuwa yeye ni kiungo wa mtandao huo hapa mkoani Arusha, mtu huyo alikamatwa akiwa na baadhi ya vifaa vya madawa hayo, alipopekuliwa alikutwa ana namba za simu za watendaji wakuu wa Wizara ya Kilimo pamoja na baadhi ya maofisa wa kilimo wa mikoa na Wilaya husika. Baada ya kukamatwa mtu huyo na kuwekwa chini ya Polisi, kwa habari zilizopatikana mtu huyo aliachiwa huru kwa amri iliyotoka juu, hayo ni kwa mujibu wa Polisi wa ngazi za chini.” Tulipokea taarifa mtu huyu tumwachie” mwisho wa kunukuu.

Baada ya kuona hayo ofisa huyo aliamua kuita vyombo vya habari na kutanganza kuomba kustaafishwa kwa maslahi ya umma, na kuomba serikali impe ulinzi wa kutosha kwa sababu alitishiwa maisha, Padri Kalugendo aliwahi kusema kuwa “Tanzania sema ukweli ujipalie mkaa” usemi huu ulitumika make baada ya ofisa huyo kusema ukweli alianza kutishiwa maisha yake, kwa mujibu wa wanandugu, ofisa huyo juzi alinusurika kuuwawa na watu asiowajua. Baadae Wizara ya Kilimo kwa kupitia Katibu Mkuu bila kujua walijikuta wakitoa taarifa ya uongo kwa umma kuhusu usambazaji wa madawa hayo. Wakashindwa kuelewa kuwa wakati lita 200 zilipopelekwa Mtwara ofisa huyo alipata nakala ya barua iliyotoka Mtwara ikishukuru Wizara ya Kilimo kwa kuwapelekea lita 200. Lakini cha kushangaza Katibu Mkuu na ugeni wake kwenye Wizara hiyo aliyoa taharifa kwa umma kwa kupitia kwenye gazeti la Mwananchi kuwa Mtwara walipeleka zaidi ya lita 3,000 za Dursban. Baadaye Naibu Katibu Mkuu aliamua kutafuta ukweli ndipo alipo kutanishwa na ofisa huyu na kupata ukweli wa mambo, Naibu Katibu Mkuu wa Wizara ya Kilimo alisikitika jinsi gani Wizara ilivyoudanganya umma kwa kutoa taarifa za uongo, na jinsi gain Wizara ilivyompoteza mtaalam huyo mwenye Master ya Plant Protection aliyoipata nchini Urusi.

Wadudu hawa baada ya kumalizia hekta za nafaka uko mikoa ya kusini sasa hivi yameisha maliza hekta 1,000 za mahindi Wilayani Hai, hekta 9060 Wilaya ya Handeni. Sasa najiuliza mbali na kwamba Wizara inataarifa za kutosha, kuhusu ubadhilifu wa mali ya umma, bado Wizara imekaa kimya kimya, tunachokisikia ni kuendelea kutangazwa kwenye vyombo vya habari kuwa hekta kadhaa za mahindi zimeteketea. Cha kushangaza na kusikitisha ni kwamba hata zile pesa alizoomba mheshimiwa Rais kutoka USAID, wafadhili hao wametaka kupata uhakika kama madawa watakayo yanunua yatawafikia walengwa.Ubujiulize mpaka USAID wanafikia hatua hiyo, serikali imewanyamazia watendaji hao, kwa kutumia msemo wa kulindana lindana serikalini, tuendelee kuona hekta za mahindi zikiteketea uku tukiendelea kuomba chakula? Tutaendelea kuomba tu mpaka hili suala la kulindana lindana litakapoisha. Ili suala la kuteketeza hekta za wananchi uku serikali imeangalia ni la siku nyingi. Mnamo mwaka 2003 Mikoa ya kanda ya Ziwa, Bodi ya pamba ilisambaza mbegu za pamba ambazo hazikuota mpaka wabunge wa kanda ya ziwa wakaja juu lakini serikali ilikaa kimya. Najua tu hata suala la viwavijeshi serikalini itakaa kimya.

Nimeamua niwaelezee ukweli huu ili mkae mnajua ya kwamba watanzania tunajimaliza sisi wenyewe, sasa ninachowaomba ni kuendelea kujiuliza swali hilo la njaa na umeme nchini tusingizie ukame na viwavijeshi Je?

FILAMU YA MAPANKI ITAZAMWE UPYA

Tangu serikali ya awamu ya nne iingie madarakani mpaka sasa wananchi wamekuwa na matarajio makubwa kutoka kwa uongozi wa Rais Jakaya. Na sio tu kwa sababu ametoa ahadi bali ni kwa sababu ameanza kuzitekeleza kwa kasi na Ari na Nguvu mpya. Ukiangalia kwa kipindi kifupi amekuwa akijaribu kuvalia njuga kelo nyingi hasa zile za muda mlefu kama uwekezaji kwneye madini, selikali ya awamu ya nne imeamua kupitia upya mikataba ya uchimbahji wa madini ili nchi kama Taifa ifaidi maliasili zake.

Mimini kijana mdogo sana, lakini ukiniulizia kelo kubwa nitakwambia ya wananchi wa Kanda ya Ziwa kila mabaki ya samaki yanayotoka kwenye viwanda vya samaki kwa lugha ya mtaani Mapanki.

Mimi msimamo wangu na ninasisitiza kuwa mapanki ni kitoweo cha kawaida na cha kila siku kanda ya ziwa sio Mwanza tu. Hata Bukoba wnakula Mapanki” bwana. Mimi mwenyewe nimeanza kula mapanki kuanzia mwisho mwa miaka ya tisi, Leo hii watu wanashangaa kitoweo cha Mapanki ila nimejikuta nakula mapanki kutokana na uhaba wa sangara. Katika ziwa Victoria kuna mambo mengi sana ambayo hayajaani kwa adharini, mfano wavuvi wadogowadogo kutekwa na kunyanganywa samaki.

Sisi tulizoea kununua samaki kwa wachuuzi Hawapo, make wnakamatwa kwa kisinginzi et. Wanavua samaki wadogo. Sasa najiuliza hivi hawa wameanza kuvua samaki wadogo baada ya viwanda kuja? Saida Karori (mwamuzi) aliimba wimbo uliokuwa unaonyesha au unaweka wazi unyanyasaji walio kuwa wanafanyiwa wavuvi wadogo wadogo, katika kibao cha Rugema Saida anaimba Nsigire mbarwana, mbarwanira obukeije mobudagaa nzoenfulu eziango” maana yake, aliwaacha wanagombania Kambale na Dagaa ndo Samaki wakubwa. Anaendelea kuimba Nganyila Umwigazi, umusiagazi, Nibaleleka ebiboko” Saida Hapo anasema “Namuulumia Kijana, Kijana Rugema aliyenyanganywa samaki wenye samani ya shilingi 30,000/= samaki hao wakatupwa majini na yeye kuchapwa viboko. Saida anaendelea kuimba “Nauliza swali mvuvi na mchawi muovu ni nani?” Haya yote alikuwa anajaribu kuonyesha wazi unyanyasaji unaofanyika ndani ya kanda ya ziwa. Na haya ndo mambo yanayoonyeshwa kwenye filamu hii ya mapanki kama wanavyoliita.

Watanzania hapa lazima filamu hii itazamwe upya na ifanyiwe utafiti ili ukweli ujulikane kama mtunzi ana makosa au la. Au kama viongozi waliomdanganya Rais kwamba mapanki yanaliwa na watu maskini. Nasema Rais amedanganywa kwa sababu Rais Hakai Mwanza, viongozi wetu wa Mwanza ndo wamempotosha Rais kama walivyozoea kuwapotosha viongozi wengine wa kitaifa make Rais kama Rais hawezi kuelewa kila kitu. Viongozi wetu wa Mwanza wamejisahau wakadhani ni kipindi kile cha zidumu fikra za mwenyekiti wa chama zana ambazo wananchi walionyeshwa mbuzi kuwa ni Ngombe nao wakashangilia bila kuhojiwa ni kwa namna gani mbuzi ageuke kuwa Ngombe? Sasa wakati huo umekwisha henzi hizi ni enzi za zama za uwazi na ukweli, Hapa hatuwezi kubadili ukweli kwamba wananchi wa Mwanza wanakula mapanki kutokana na sangara kuadimika au kuwa bei ghari kwa sababu ya viwanda vya samaki ambayo havina faida kwa wananchi ebu tujiulize kama viwanda vyenyewe haviwasaidie wananchi wa Mwanza ni bora vikafungwa watu wakaendelea kupata samaki kwa ajili ya kitoweo.

Nasikia huko Mwanza watu wameandamana kuonyesha wazi eti hawali mapanki hiki ni kichekesho cha mtu kuwa kasukauku akijua. Na hii ni dhambi kubwa kuliko zote, kwa wale wnakatoliki mnajua ya kuwa ukitenda kosa na uku unajua unafanya kosa basi kosa hilo linakuwa ni dhambi ya kifo. Hawa wananchi walitenda Dhambi ya kifo na wanatakiwa kutubu make wamekuwa wahongo. Hivi mtu unaandamana halafu unakopita unaona kabisa watu wanauza na kununua mapanki na unajua leo mkeo au mama yako nyumbani amepika mapanki huo ni uzalendo au ni ukasuku. Nelson Mandela aliwahi kusema kuwa kama msomi anayetegemewa na jamii unaponyamaza kimywa kwa kitu ambacho jamii inakiona kuwa ni kosa, lakini wewe unakushabikia unastahili kuptupwa jela kwa kosa la jinai lililo kubwa kuliko kosa la uhaini” sasa hawa wasomi wenzentu wa Mwanza mbona mmekaa kimya au mnaendelea kuabudu msemo wa it is not my business au wa mind your own business.

Uku ukiendelea kuona uhovu unatendeka kwenye jamii. Na udanganyifu mkubwa ebu jiulize kama kweli mtayarishaji wa filamu hii aliingie nchini kwa utaratibu unaofaa, akawasilisha rasimu (script) ya alichokusudia kwenye vyombo husika na utaratibu wote ulifuatwa na ninafikili hata Wizara ya utamaduni iliachiwa nakala kama waliachiwa kwa nini hawakulizungumzia suala hilo mwanzo mwa mwaka 2004 mpaka wasubili leo? Kama sio ukasuku ni nini leo viongozi wetu wa mwanzaq wanajivisha ngozi ya kondoo wakati ndani sio. Tunaelewaje. Wanafikia hatua hata ya kumdanganya Rais wetu, tunayemheshimu na kutegemea sana kuliko marais wowote waliopita Tanzania leo hii mnaanza kumdanganya kama mlivyozoea, mimi nafikili za mwizi zimekalibia, zama za kukwepa ukweli zimekwisha hii ni Ari mpya, Kasi mpya na Nguvu mpya.

Naombwa Wabunge wa Kanda ya Ziwa mlichukulie uzito swala hili. Ila naomba mfanye utafiti kwanza kabla hamja lizungumzia make mimi naamini kwenye philosofia ya research no right to speak”

Filamu kama Filamu naweza kuwa na mapunguvu; hilo mimi sikatai nasema kuwa hivi kama sababu suala la kwamba Ndege zinazopeleka samaki zinakuja na sina hilo siwezi kulizungumzia kwa nina imani kubwa ya ulinzi tulionao tena wa kisasa kwenye viwanja vya ndege ukizingatia ni hivi karibuni tumetoka kununua Rada kubwa. Hila kama kweli9 ndege hizo upitia kwanza Congo na Sudani hilo siko nje ya uwezo wetu na hilo ni kosa kubwa kulihusisha na Tanzania.
Suala la mabinti kujiuza hilo halina ubishi wanajiuza kweli kweli. Hata juzi tu mkuu wa mkoa wa Dar – es – salaam amewafukuza kwenye viota vyao. Ilo suala la mabinti kujiuza liko Duniani kote na katika nchi za ulaya wanachangia kwenye uchumi wa nchi husika, sehemu kama Asia limekuwa ni kivutio kwa watalii. Na uku Arusha wapo wanajiuza mtu akipenda aje nimpeleke wanakojiuza aone. Ila hilo suara haliusiani na suala la mapanki au Sangara au viwanda vya Samaki, ingawa kwa upande wa mtayarishaji hapo anaweza kuwa alitaka kuonyesha jinsi gani umaskini ulivyokidhili Mwanza na jinsi minofu ya samaki mbali na kuuzwa kwa Bei ghari ulaya haliwasadii watu wa Mwanza kuondokana na Uamaskini mkubwa walionao wananchi wa Mwanza.

Mara nyingi nasisitiza kwenye philrophy ya “no research no right to speek” tunapozungumzia jambo bila utafiti. Eti kupenda kujionyesha kwa mkubwa wetu huo ni ukasuka sio uzalendo na litaifikisha pabaya nchi yetu. Hapa mtu haitaji kuvaa miwani kuona uovu uliokidhi kwenye viongozi wa ngazi za chini mpaka wamefikia hatua ya kumpotosha Rais eti wanaokula mapanki ni watu maskini. Wakati hata wao wenyewe wameishawahi kula. Huo ni undumila kuwili au ukasuku. Hapa hapaitaji hubishi ukweli ni kwamba mh. Rais mapanki yanauzwa sokoni. Lakini hapa naomba nieleweke vizuri, mapanki yanayouzwa hajaoza kama filamu inavyoonyesha lakini ukweli ni kwamba yanauzwa.

Hayati Mwalimu Nyerere aliwahi kusema katika mkutano mkuu wa TANU uliofanyika Mwanza tarehe 16th oktoba kuelewa takwimu kabisa hajatambua kuwa Tanzania ni maskini na haina maana ya kujidanganya kuwa jambo Fulani, hasa umaskini haupo au wakati mwingine watu au viongozi uchanganya mambo kwa kutazama watu wachache wanaondesha magari yao binafsi na kuamini kuwa nchini tajiri kama kiongozi mmoja wa juu kwenye serikali ya hawamu ya tatu aliyesema eti hakuna mtanzania yeyote anayeweza kukosa kupata sh 500/= kwa siku. Na hii nairinganisha na hao wanaosema watu wa Mwanza hawali mapanki lazima tuelewe ya kwamba matatizo yetu hayaweizi kuisha kwa kujifanya na kuamini kukwa hayapo au kuwa sababu tunawalaumu watu Fulani kuwa ndo chanzo cha matatizo, hanisaidii lazima tuzitambue alama za nyakati hizi. Ndo maana nasema badala ya kumulaumu mtayarishaji wa Filamu ya Darwn’s Nightmare, tuchukue filamu hii kama changamoto Taifa letu. Hapa tupende tusipende, tumewazalendo au tuwe na ukasuku wananchi wa Kanda ya Ziwa Victoria yaani Mwanza Bukoba na mara wataendelea kula mapanki. Na mimi nayasema haya kusudi viongozi wa serikali hasa wa Ngazi za chini ambao wanajivalisha Ngozi ya Kondoo kumbe ndani ni mbwa mwitu waliomdangan ya Raid eti wanao kula mapanki Mwanza ni watu maskini wakati ukweli ni kwamba mapanki yanaliwa na watu wa kawaida hata maofisa wa serikali nao wananyala kwa suala hili hapa halina ubishi wowote hapa lazima Filamu hii itazamwe upya.